İthal Süs Bitkisiyle Geldi, Fındığın Kabusu Oldu: "Drakula Böceği" Rize'ye de Sıçradı

Türkiye'ye yıllar önce ithal süs bitkileri aracılığıyla giriş yaptığı değerlendirilen ve kamuoyunda "Drakula böceği" adıyla tanınan Turunçgil Teke Böceği, Karadeniz Bölgesi'nin ana geçim kaynağı olan fındığı tehdit etmeyi sürdürüyor. Trabzon'da yürütülen mücadele devam ederken, zararlının son olarak Rize'de tespit edilmesi üzerine bölgede karantina tedbirleri devreye sokuldu.

Anavatanı Uzak Doğu olan ve Türkiye'de yayılışını sürdüren Turunçgil Teke Böceği, başta fındık olmak üzere çok sayıda ağaç türünde ciddi hasara yol açıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı koordinesinde yürütülen çalışmalar kapsamında zararlının saptandığı alanlarda karantina önlemleri uygulanıyor.

Ağacı İçten İçe Kurutuyor

Yumurtalarını ağacın kök bölgesine yakın alt gövdelerine bırakan zararlı böcek, yumurtadan çıkan larvaları vasıtasıyla ağacın kambiyum, öz odun ve diri odun dokularında derin oval galeriler açıyor. Su ve besin iletimini engelleyen bu durum; zamanla dalların kurumasına, verim kaybına ve ilerleyen süreçte ağacın tamamen ölmesine neden olabiliyor.

Trabzon'da sürdürülen çalışmalarla yayılımı önemli ölçüde kontrol altına alınan böceğin, son olarak Rize'nin Fındıklı ilçesinde görülmesi endişeleri artırdı. Bölgede karantina tedbirleri uygulanırken ekipler saha incelemelerini ve mücadele çalışmalarını sürdürüyor. Yetkililer, üreticileri gövdelerde açılmış yuvarlak delikler, ağaç diplerindeki talaş birikintileri ve nedeni belirlenemeyen kurumalar gibi belirtiler gördüklerinde vakit kaybetmeden il ve ilçe tarım müdürlüklerine bildirimde bulunmaları konusunda uyardı.

"180'den Fazla Türde Zarar Yapıyor"

KTÜ Orman Fakültesi Orman Mühendisliği Bölümü Orman Entomolojisi ve Koruma Anabilim Dalı Araştırma Görevlisi İsmet Harman, türün Çin, Japonya ve Kore kökenli olduğunu belirterek şu bilgileri paylaştı:

"2000'li yıllarda bitki materyallerinin taşınması ile Avrupa'ya giriş yapmış ve Fransa, Hollanda, Birleşik Krallıklar, Danimarka gibi birçok ülkede yayılmıştır. Ülkemizde ise ilk kez 2014 yılında İstanbul Şile Kumbaba Fidanlığı'nda tespit edilmiş; mevcut durumda İstanbul, Antalya, Sakarya, Bartın, Diyarbakır, Trabzon ve son olarak Rize'de görülmüştür. Trabzon'da ilk kez 2016 yılında Esiroğlu'ndaki Atasu fidan depolama alanında saptanmış, ardından çevredeki fındık bahçelerinde yoğun zararlar yaptığı gözlenmiştir.

Anavatanında turunçgillerde yoğun zarar yaptığı bilinse de Avrupa'da ve ülkemizde 87 cinse ait 180'den fazla türde zarara yol açmaktadır. Akçaağaçtan kavaka, at kestanesinden çınara kadar park ve bahçelerde kullanılan süs bitkilerinde, orman ağaçlarında ve fındık ile kiraz gibi tarım ürünlerinde zararlıdır. Samsun, Trabzon ve Rize'de özellikle fındık alanlarını tercih etmesi dikkat çekmektedir. Tespiti yapılan alanlarda ilgili kurumların müdahalesiyle başarı elde edilmiştir; ancak fındık yetiştiriciliğinin kritik olduğu Ordu, Giresun, Rize ve Trabzon gibi illerimizde dikkatli olunması ve hızlı mücadele yürütülmesi gerekmektedir."

"Tek Bir Larvası Bile Fındık Dalını Öldürebilir"

Böceğin teşhisi ve mücadele yöntemlerine dair uyarılarda bulunan Harman, türün erginlerinin Haziran sonu ile Ağustos sonu arasında fındık alanlarında görülebileceğini ifade etti:

"Erginler 1.5-4 cm boyutlarında, geriye doğru kendi boyunda veya daha uzun antenlere sahip, parlak siyah renkli ve üzeri beyaz lekeli bir teke böceğidir. Türü erginlerinden ya da kış boyu larva zararlarının ardından çıkış yaptığı kök ve köke yakın alt gövdedeki 1 TL büyüklüğündeki çıkış deliklerinden tanımak mümkündür.

Herhangi bir belirti görüldüğünde hızlıca ilgili kurumlara ve belediyelere bildirim yapılmalıdır. Çeşitli biyolojik mücadele yöntemleri bulunmakla birlikte, en kesin çözüm eradikasyon (tamamen yok etme) çalışmalarıdır. Zararlının tespit edildiği alandaki ağaç köküyle birlikte sökülmeli, yonga haline getirilerek imha edilmeli ve yakılmalıdır. Ağacın yakacak odun olarak eve götürülmesi veya bekletilmesi kesinlikle çok危险 (tehlikeli) bir durumdur."

Harman, zararlının etki derecesini vurgulayarak sözlerini şöyle tamamladı:

"Böceğin sadece bir larvası bile fındığın bir dalını öldürmeye yeterlidir. Bir ocakta tek bir erginin bıraktığı yumurtalar tüm ocağı kurutabilir. Kahverengi kokarca gibi doğrudan meyveye saldırmaktan ziyade doğrudan ağacı öldürdüğü için çok daha tehlikelidir. Bu nedenle önlemlerin hızla alınması, vatandaşların bir yerden başka bir yere fidan taşımaması ve özellikle görüldüğü bölgelerden dışarıya fidan çıkarılmaması konusunda hassas davranması hayati önem taşımaktadır."